Çinko tozu için landed cost hesabı: FOB unit, deniz navlun, sigorta, gümrük vergisi, KDV, iç sevkiyat, depo ve lot varyans yedeği. Türkiye limanlarına gerçek formül.
Satın alma kararı, sadece birim fiyat üzerinden verilemez. Çinko tozu gibi yüksek yoğunluklu, küçük lot büyüklüğünde alınan bir hammadde için CIF İstanbul ile FOB Çin arasındaki fark birim başına 0,30 USD olabilir; ama gerçek toplam sahip olma maliyeti (TCO) çoğu zaman tersine bir resim çıkarır. Bu yazı; çinko tozu satın alan endüstriyel alıcılar için landed cost hesabını adım adım ve gerçek rakamlarla anlatır.
FOB (Free On Board): satıcı malı yüklenmesi için yanaşma noktasına teslim eder; risk gemi küpeşte hattını geçince alıcıya geçer. CIF (Cost, Insurance, Freight): satıcı navlun ve sigortayı gönderim limanına kadar üstlenir; risk yine yüklemede alıcıya geçer ama maliyet hattı yer değiştirir. Çinko tozu sevkiyatlarında her iki Incoterm de yaygındır; alıcının tercihi kendi navlun ve sigorta görüşmesini yapma kapasitesine bağlıdır.
Landed cost = FOB birim × tonaj + deniz navlun + sigorta + gümrük vergisi + KDV + iç sevkiyat + depo + lot varyans yedeği. Her kalem birim başına bölündüğünde, gerçek karşılaştırılabilir TCO ortaya çıkar.
| Kalem | FOB Çin | CIF İstanbul |
|---|---|---|
| FOB birim (USD/kg) | 2,80 | yok |
| Mal toplam (USD) | 61.600 | 67.760 |
| Deniz navlun (USD) | 2.400 | Dahil |
| Sigorta (%0,3 + handling) | 230 | Dahil |
| Gümrük vergisi (%5) | 3.080 | AB için 0 |
| KDV (%20) | 13.462 | 13.552 |
| Liman handling ve THC | 850 | 850 |
| İç sevkiyat (Türkiye, 800 km) | 1.100 | 1.100 |
| Depo girişi ve QC | 320 | 320 |
| Lot varyans yedeği (%2) | 1.232 | 1.355 |
| Toplam landed (USD) | 84.274 | 84.937 |
| Birim landed (USD/kg) | 3,83 | 3,86 |
Bu örnekte birim TCO farkı 0,03 USD/kg seviyesindedir. Görünür fiyat farkı kg başına 0,40 USD'ye yakın; ama gümrük vergisi muafiyeti, kısa transit ve daha düşük lot varyans yedeği fiyatı dengeler. Avrupa içi tedarik (Atso Tek dahil) bu nedenle TCO bazlı karşılaştırmada genellikle Çin ile yarışır.
Mersin, çinko tozu için Akdeniz hattının ana limandır; Çin ve Hindistan ithalatı baskındır. Ambarlı (İstanbul) ve Gemlik, Avrupa ve Akdeniz hatları için yoğun. İç sevkiyat maliyeti, alıcı üretim noktasına göre belirleyici olur. Kocaeli OSB'lerine sevkiyat için Gemlik genelde Mersin'den 500 km kısa, kg başına 0,02 USD avantaj. Gaziantep ve Adana hattı için Mersin tercih nedeni; Trabzon ve Karadeniz için Trabzon limanı henüz çinko tozu için pratik bir hat değildir.
TCO Calculator Spec PDFFOB ve CIF senaryoları için kalem tablosu, demuraj riski hesabı, ve excel calculator şablon spesifikasyonu.PDF ↓| Durum | Tercih edilen Incoterm | Neden |
|---|---|---|
| İlk sevkiyat, yeni tedarikçi | CIF Türkiye limanı | Risk transferi limana kadar satıcıda |
| Yıllık 200+ ton, sabit hat | FOB veya FCA | Alıcı kendi navlun anlaşması yapar |
| Acil ihtiyaç, 1 hafta hedefi | DAP fabrika | Alıcı koordinasyon yükünü kaldırır |
| AB menşeli, Atso Tek tipi | FCA İstanbul veya DAP | Kısa transit, A.TR avantajı |
| Çin menşeli, fiyat odaklı | FOB Çin limanı | Alıcı navlunda pazarlık alanı |
Birim fiyat tek başına yanıltıcıdır; landed cost karşılaştırması ihale aşamasında doğru tedarikçi seçimini sağlar. Yardımcı yazılar: ürün sayfamız (/tr/#products), çözüm sayfamız (/tr/#industries), L/C ile çinko tozu ithalatı yazımız ödeme akışını birleştirir.
Çinko tozu birim fiyatı ham çinko ingotuna (LME zinc) endeksli hareket eder. LME spot fiyatı son üç yılda 2.200 USD/ton ile 4.200 USD/ton arasında dalgalandı; bu, çinko tozu birim fiyatına kg başına 0,30 USD'lik bir bant olarak yansır. CIF anlaşma yapıldığında bu risk fiyat sabitlenir; FOB anlaşmada ise navlun sabit kalır ama mal kıymeti dalgalanır. Yıllık planlama yapan alıcılar için pratik koruma: tedarikçi ile çeyrek bazlı LME formülasyonu (örneğin LME ortalama eksi belirli iskonto) üzerinden anlaşmak ve sözleşmeye floor/cap eklemek. Bu, hem alıcı hem satıcı için sürpriz spread'i sınırlar.
Container navlunu, 2020-2024 döneminde 1.500 USD ile 11.000 USD arasında salındı. Çinko tozu yüksek ağırlık/düşük hacim oranı nedeniyle navlun şokunda görece avantajlı; çünkü konteyner ağırlık limitine yakın dolar ve birim başına navlun yükü hacimli ürünlere kıyasla düşüktür. Ancak yine de Çin'den İstanbul'a navlun 2.500 USD/TEU iken 5.000 USD/TEU'ya çıktığında birim landed cost 0,11 USD/kg artar. CIF anlaşmalarında bu risk satıcıdadır; FOB anlaşmalarında alıcıda. Yıllık 100 ton üzeri hacimlerde 12 ay sabit navlun anlaşması (FAK rate, fixed-all-kinds) navlun acentesi ile imzalanabilir.
TCO denklemine genelde girmeyen ama gerçek bir kalem: tedarikçi başarısızlık olasılığı. Tek-kaynaklı bir tedarik zincirinde, tedarikçinin teslimat gecikmesi, kalite reddiyesi veya kapasite problemi üretim hattının durmasına yol açar. Pratik yaklaşım: ana tedarikçinin yıllık hacmin %70-80'ini taşıması, ikinci kaynak %20-30'unu tutması. İkinci kaynak fiyat olarak %3-5 daha yüksek olsa bile, bu fark tedarikçi başarısızlığı senaryosunda devreye giren sigortadır. Atso Tek dahil Türkiye içi tedarikçiler, lojistik kısalığı ile uzak Doğu kaynaklı tek-tedarikçi modeline kıyasla doğal bir risk azaltma rolü oynar.
