Çinko tozu CoA okuma ve doğrulama: ISO 3549 bölümleri, kırmızı bayraklar, EDTA titrasyon ile sahtecilik testi ve Atso Tek tipik Fine lot örneği.
Çinko tozu CoA (Certificate of Analysis) belgesi, her sevkiyatla birlikte alıcı QC masasına ulaşan en kritik kalite dokümanıdır; yanlış okunduğunda sahteciliği görmezden gelir, doğru okunduğunda lot riskini sahaya çıkmadan önce yakalar. Türkiye pazarında dolaşan CoA'ların ciddi bir kısmı taranmış Word çıktıları, kopyala-yapıştır şablonlar veya başka bir lottan kopyalanmış değerler içerir; bu nedenle alıcının okuma disiplini hammadde güvenilirliğine doğrudan yansır. Bu rehber, Atso Tek tipik bir Fine kuresel lot CoA'sı üzerinden ISO 3549 uyumlu okuma, üç katmanlı doğrulama ve sahtecilik kontrolünü adım adım özetler.
Certificate of Analysis (CoA), tek bir üretim lotuna bağlı, o lotun kimyasal ve fiziksel özelliklerini standartlaştırılmış test metotlarıyla raporlayan iz sürülebilir bir kalite belgesidir. Çinko tozunda referans çerçeve ISO 3549'dur: standart hem 'zinc dust for paints' tanımını hem de minimum saflık eşiklerini, ağır metal limitlerini ve fiziksel test yöntemlerini belirler. CoA bu standardın somut çıktısıdır; başka bir deyişle, ISO 3549 'ne ölçülmeli' der, CoA 'bu lotta ne ölçüldü' der.
CoA'nın kritikliği iz sürülebilirlikten gelir. Bir kaplama hattında 18 ay sonra çıkan korozyon arızası, çinko tozu kalitesi şüphesi doğurduğunda yegane geri dönüş noktası o sevkiyatın CoA'sı ve eşleşen lot retain numunesidir. CoA eksik, sahte veya başka lottan kopyalanmışsa, kök neden analizi yapılamaz; sorumluluk zinciri kırılır. Bu yüzden CoA 'opsiyonel ek' değil, satınalma sözleşmesinin ayrılmaz parçasıdır.
Üretici unvanı ve adresi, lot ID, üretim ve sevk tarihi, ambalaj tipi (kraft torba, big bag, varil), sevkiyat numarası, alıcı bilgisi ve ISO 3549 referansının açıkça yazıldığı bölüm. Lot ID format kuralına uymalıdır (örn. YYYY-AA-GG-XX); eksik veya 'genel' yazılı bir lot ID iz sürülemezlik anlamına gelir. Üretim tarihi sevk tarihinden çok eski ise (örn. 12 ayı geçen), oksitlenme nedeniyle Metallic Zn değerinin güncel olmayabileceği unutulmamalıdır.
Total Zn, Metallic Zn, Pb, Cd, Fe, As, Cl ve asit-çözünmez yüzdeleri. Total Zn EDTA kompleksometrik titrasyon ile, ağır metaller ICP-OES (inductively coupled plasma optical emission spectroscopy) ile ölçülür; CoA üzerinde her parametrenin yanında metot kısaltması ve birim açıkça yazılı olmalıdır. 'Metallic Zn' (aktif çinko) korozyon koruma performansının doğrudan göstergesidir; sadece Total Zn raporlanan CoA yetersizdir, çünkü oksit içeriği gizlenmiş olur.
ISO 787/10 metoduyla özgül ağırlık (gerçek yoğunluk), tap density (sıkıştırılmış yığın yoğunluğu) ve bulk density (gevşek yığın yoğunluğu). Saf çinko için teorik yoğunluk 7.14 g/cm3 civarındadır; CoA değerinin bu eşiğin altına düşmesi (örn. 6.9 altı) yüksek oksit veya yabancı madde işaretidir. Tap/bulk oranı (Hausner) akış davranışını öngörmekte kullanılır ve özellikle dozajlama hatları için kritiktir.
ISO 13320 uyumlu lazer difraksiyon ile ölçülen D10, D50, D90 değerleri ve span ((D90-D10)/D50). Sadece 'ortalama partikül boyutu' yazan CoA yetersizdir; ortalama, kuyruk kontamine bir lotta bile normal görünebilir. PSD rehberimiz (/tr/blog/cinko-tozu-psd-d10-d50-d90) D10/D50/D90 eşiklerinin Superfine, Fine ve Fine Flake grade'lerine göre nasıl yorumlanması gerektiğini ayrıntılı inceler.
QC sorumlusunun adı ve unvanı, tarih, kurum kaşesi ve ideal olarak PAdES uyumlu dijital imza. PAdES (PDF Advanced Electronic Signatures) sertifika tabanlı bir imzadır; PDF'i açan herkes imzayı doğrulayabilir ve belgenin imza sonrası değiştirilmediğini görür. Manuel imza + taranmış PDF kombinasyonu hâlâ yaygındır ancak çok daha kolay tahrif edilebilir. Bu beş bölümden biri eksikse CoA tam sayılmaz ve tedarikçiden tamamlanmış sürüm istenmelidir.
Bir örnek üzerinden ilerleyelim. Lot ID 2026-04-12-07. Total Zn %99.62, Metallic Zn %97.85, Pb %0.012, Cd %0.003, Fe %0.018, ISO 787/10 özgül ağırlık 7.13 g/cm3, D10 2.1, D50 4.4, D90 8.7 mikron. Bu değerler ISO 3549 limitlerinin tamamını karşılar; üstelik gerçekçi bir marja sahiptir. Total Zn 99.85 üstüne çıkmamış, Metallic Zn 99.5'in altında kalmış. Bu marj realistiktir; '%100' veya '99.99' yazan CoA'lar yuvarlama sahteciliği işaretidir.
Marj realizminin değerlendirilmesi şu mantığa dayanır: çinko tozu üretiminde atomizasyon sonrası kaçınılmaz olarak yüzeyde ince bir ZnO tabakası oluşur, bu da Total Zn ile Metallic Zn arasında en az %1.0-1.8 fark yaratır. CoA'da bu fark %0.5 altına düşmüşse veya hiç yoksa, ölçüm yöntemi sorgulanmalıdır. Atso Tek tipik lotunda %99.62 Total ve %97.85 Metallic farkı (%1.77) tam olarak bu beklenti aralığındadır ve fiziksel olarak tutarlıdır.
Atso Tek 2026 Türkçe çinko tozu kataloğuÜç grade için referans CoA değerleri, ambalaj seçenekleri ve sevkiyat süreçleri.PDF ↓| Parametre | ISO 3549 Limit | Atso Tek Tipik | Riskli Değer |
|---|---|---|---|
| Total Zn | ≥ %97.5 | %99.62 | = %100.0 (yuvarlama) |
| Metallic Zn | ≥ %94.0 | %97.85 | > %99.5 (fiziksel imkânsız) |
| Pb (kurşun) | ≤ %0.05 | %0.012 | > %0.05 veya '< 0.05' |
| Cd (kadmiyum) | ≤ %0.01 | %0.003 | > %0.01 veya raporlanmamış |
| Fe (demir) | ≤ %0.05 | %0.018 | > %0.05 (atomizasyon kirliliği) |
| As (arsenik) | ≤ %0.01 | Raporlanır | Yok / boş bırakılmış |
| Cl (klorür) | ≤ %0.01 | Raporlanır | > %0.01 (korozyon riski) |
| Asit-çözünmez | ≤ %0.10 | < %0.05 | > %0.10 (silis/cüruf kalıntısı) |
Kırmızı bayrak yorumu: tabloda 'Riskli Değer' sütununda yer alan örüntüler tek başına lotu reddetmek için yeterli değildir, ancak çapraz doğrulama tetikleyicisidir. Özellikle ağır metallerin (Pb, Cd, As) '< 0.05' gibi eşik-altı ifadesiyle raporlanması, gerçek ölçülen değerin gizlenmesi anlamına gelir; ICP-OES her zaman sayısal bir sonuç üretir, 'altında' yazımı yorumlama tercihidir. Tedarikçiden ham ölçüm değeri istenmelidir.
Özgül ağırlık ISO 787/10 piknometre yöntemi ile ölçülür ve saf çinko için teorik 7.14 g/cm3 değerine yakındır. Tap density tipik olarak 3.0-4.5 g/cm3, bulk density 2.0-3.5 g/cm3 aralığında raporlanır; bu iki değerin oranı (Hausner ratio) 1.25'in altındaysa toz iyi akış davranışı gösterir, 1.5 üstündeyse otomatik dozajlama hatlarında köprüleme riski vardır. CoA üzerinde tap ve bulk density'nin ikisi de bulunmuyorsa, akış davranışı öngörülemez.
PSD bölümünde D10, D50, D90 üçlüsü tam olarak raporlanmalı, ölçüm metodu (ISO 13320 lazer difraksiyon) ve dispersan (genelde izopropil alkol + ultrasonik) belirtilmelidir. Span değeri 1.5 altı dar, 2.5 üstü geniş dağılım anlamına gelir; geniş span boya formülasyonlarında pigment yüklemesi tutarsızlığı yaratır. PSD rehberimiz (/tr/blog/cinko-tozu-psd-d10-d50-d90) Superfine, Fine ve Fine Flake için tipik eşikleri ve grade seçimi (/tr/blog/cinko-tozu-grade-secimi-superfine-fine-fine-flake) kararlarını detaylandırır.
CoA eline ulaşır ulaşmaz beş bölümün eksiksiz olup olmadığı, antetli kağıt formatı, QC sorumlusunun adı ve imzası, tarih ve kurum kaşesi göz önünde kontrol edilir. ISO 3549 referansı, kullanılan ölçüm metotları (ICP-OES, EDTA, ISO 787/10, ISO 13320) ve lot ID formatı doğrulanır. Bu katman 2-3 dakika sürer ancak şablon hatalarının çoğunu yakalar.
CoA üzerindeki lot ID tedarikçinin lot izleme sistemine veya QC kayıtlarına sorgulandığında aynı sevkiyatla, aynı üretim tarihiyle ve aynı miktar/ambalaj kombinasyonuyla eşleşmelidir. Atso Tek için bu sorgu /tr/#contact üzerinden lot ID ile başvuru yoluyla 24 saat içinde teyit edilir. Sevk irsaliyesindeki lot ID ile CoA'daki lot ID birbirini tutmuyorsa veya tedarikçi sorgu sonucu üretemiyorsa, sevkiyat doğrulanmamış kabul edilir.
Sevk paketinden tedarikçiden bağımsız bir numune çekilip kendi laboratuvarınızda veya TURKAK akrediteli bir üçüncü taraf laboratuvarda (TÜBİTAK MAM, akredite üniversite labları) Total Zn EDTA titrasyonu, ISO 787/10 özgül ağırlık ve lazer difraksiyon PSD ölçümü yapılır. CoA değerleri ile %0.5 üstü sapma alarm kuralıdır. Bu üç katmandan en az ikisi her sevkiyat için, üçüncüsü ise yıllık tonajın %5-10'u için yapılmalıdır; sadece görsel kontrol bir QC süreci değildir.
CoA okuma ve doğrulama rehberi (PDF)Bölüm bölüm açıklama, kırmızı bayrak listesi ve Atso Tek tipik lot örneği. QC eğitimi için kullanılabilir.PDF ↓Gerçek olarak taranmış ve ıslak imzalı bir CoA PDF'i metin katmanı içermez; sadece görüntüden ibarettir. PDF'i Adobe Reader veya tarayıcıda açıp imza ve tarih alanını fare ile seçmeye çalıştığınızda eğer metin olarak kopyalanabiliyorsa, belge dijital olarak düzenlenmiş demektir. Bu tek başına sahtecilik kanıtı değildir (PAdES imzalı PDF'lerde de metin katmanı vardır), ancak PAdES imzasının görünmediği bir belgede seçilebilir metin varsa, şüphe artar. PAdES imzasının geçerliliği Adobe Reader'ın 'Signature Panel' bölümünden anlık doğrulanabilir.
1 g numune ile basit bir Total Zn kompleksometrik titrasyon (EDTA ile, pH 10 amonyak tamponu, Eriochrome Black T indikatör) bir saat içinde sonuç verir ve temel kimya laboratuvarında uygulanabilir. CoA'da yazan Total Zn değeri ile titrasyon sonucu arasında %0.5 üstü sapma alarm kuralıdır; ölçüm belirsizliği genelde %0.2 mertebesindedir. Bu test ICP-OES yatırımı gerektirmediği için saha QC'sinde günlük araç olarak kullanılabilir. Sahtecilik kontrolünün daha kapsamlı 8 adımlı listesi sahtecilik rehberimizde (/tr/blog/cinko-tozu-coa-sahteciligi-8-kontrol) detaylandırılmıştır.
CoA üzerindeki lot ID'yi tedarikçinin online lot izleme sistemine sorgulayın; sistem yoksa, doğrudan QC ekibinden lot bazlı teyit talep edin. Atso Tek'te bu sorgu /tr/#contact üzerinden cevap alır ve tipik olarak 24 saat içinde lot kaydı, üretim tarihi, ham CoA dosyası ve retain numune bilgisi teyit edilir. Lot ID format hatası, mevcut olmayan ID, başka bir sevkiyatla eşleşen ID veya ID'siz sevkiyat doğrulama hatasıdır ve sevkiyat kabulü askıya alınmalıdır.
Her CoA yalnızca üretildiği lot süresince geçerlidir ve bu lotun retain numunesiyle birlikte arşivlenir. Endüstri standart pratiği, çinko tozu lotları için 36-60 ay arası retain numune saklamaktır; bu süre kaplama uygulamalarının uzun garanti dönemleriyle uyumludur. Sahada bir performans şikâyeti çıktığında alıcı, CoA'daki lot ID ile tedarikçinin retain numunesine başvurarak bağımsız bir karşılaştırma testi talep edebilir. Lot retain numune yönetimi (/tr/blog/lot-retain-numune-yonetimi) yazımız saklama koşullarını ve geri çağırma prosedürünü ele alır.
Çinko tozu CoA okuma alışkanlığı kazandığında, yeni bir tedarikçinin değerlendirmesi 30 dakikaya iner ve sahaya çıkmadan önce yakalanan lot riski binlerce dolarlık uygulama hatasını önler. ISO 3549 pratik uygulaması yazımız (/tr/blog/iso-3549-pratik-uygulamasi) standardın bütününü, PSD rehberimiz (/tr/blog/cinko-tozu-psd-d10-d50-d90) partikül boyutu yorumlamasını ve sahtecilik kontrol rehberimiz (/tr/blog/cinko-tozu-coa-sahteciligi-8-kontrol) ileri seviye doğrulamayı detaylandırır. Endüstri uygulamalarımız (/tr/#industries) sayfasında sektörel CoA örneklerine, ürün hattımız (/tr/#products) sayfasında her grade için tipik değer aralıklarına ulaşabilirsiniz.
