İstatistiksel proses kontrolü ile çinko tozu lot tutarlılığı. D50, metalik çinko ve özgül ağırlık için 6 ay control chart, USL/LSL sınırları ve Cp/Cpk yorumu. Demo verisi.
Bir tedarikçinin spesifikasyon limitleri içinde kalması başlangıç şartı; ama lot başına lot kayması, üretim hattında en az spesifikasyon ihlali kadar yıkıcı olabilir. ZRP üretiminde D50 partikül boyutu lot başına 0,3 µm kayma, üst kat tutturma ve tuz sis sonuçlarında dalgalanmayı tetikler. Bu yazı; istatistiksel proses kontrolü (SPC) ile çinko tozu lot tutarlılığını izlemek isteyen QC ekipleri için pratik bir 6 aylık örnek anlatır. Veriler demo niteliğindedir; Atso Tek müşteri onayı ile gerçek lot verisi yayımlanacaktır.
Spesifikasyon (LSL/USL) sınırları, ürünün kabul edilebilir aralığını söyler. Ama proses sınırları (UCL/LCL, control chart üzerinde) prosesin kendi varyasyonunu söyler. Bir lot LSL/USL içinde olabilir ama UCL üzerinde out-of-control görünebilir. Bu, spec ihlali olmamasına rağmen tedarikçi prosesinde özel bir nedenin işaret edildiği anlamına gelir. ZRP üreticisi için bu tedarikçi proses kayması erken görülürse karşı önlem (lot içinden ayrı stoklama, ek test) alınır; geç görülürse müşteri sahasında saha problemi çıkar.
| Lot ID | Metalik Zn (%) | D50 (µm) | SG (g/cm³) |
|---|---|---|---|
| F-2026-001 | 96,8 | 4,52 | 7,12 |
| F-2026-002 | 96,9 | 4,48 | 7,14 |
| F-2026-003 | 96,5 | 4,55 | 7,10 |
| F-2026-004 | 96,7 | 4,60 | 7,11 |
| F-2026-005 | 97,0 | 4,42 | 7,15 |
| F-2026-006 | 96,8 | 4,51 | 7,13 |
| F-2026-007 | 96,4 | 4,68 | 7,08 |
| F-2026-008 | 96,6 | 4,55 | 7,11 |
| F-2026-009 | 96,9 | 4,46 | 7,14 |
| F-2026-010 | 96,7 | 4,53 | 7,12 |
| F-2026-011 | 96,5 | 4,58 | 7,10 |
| F-2026-012 | 96,8 | 4,49 | 7,13 |
12 lot ortalaması: metalik Zn %96,72; D50 4,53 µm; SG 7,12 g/cm³. Standart sapma sırasıyla 0,18; 0,068; 0,019. Bu rakamlar, prosesin ana ekseninde kontrolü gösterir; tek bir lot dahi out-of-control değildir.
Cp = (USL - LSL) / 6 sigma. Cpk ise sürecin merkeze yakınlığını ölçer. Demo veri için Cp ve Cpk değerleri:
| Parametre | USL | LSL | Cp | Cpk |
|---|---|---|---|---|
| Metalik Zn (%) | 100 | 96,0 | 3,70 | 1,33 |
| D50 (µm) | 5,00 | 4,00 | 2,45 | 2,30 |
| SG (g/cm³) | 7,20 | 7,00 | 1,75 | 1,40 |
Bir control chart'ta out-of-control işareti tek tek limit aşımı değildir. Western Electric kuralları, sıralı veri içindeki örüntüleri yakalar:
Demo veride F-2026-007 lot'u D50 = 4,68 µm, hedef ortalamadan +2,2 sapma; tek başına spec içinde olduğu halde kayma sinyalidir. Atso Tek QC bu sinyali aldığında: lot'un freze hattı ekipman kalibrasyonunu kontrol eder, sonraki üç lot'ta D50 ölçüm sıklığını ikiye katlar. F-2026-008 ortalamaya geri dönmüş; süreç kendiliğinden düzelmiştir.
SPC 6 Aylık Chart PDFDemo veri ile çinko tozu metalik Zn, D50 ve SG control chart, Cp/Cpk hesabı ve Western Electric kontrol kutucukları.PDF ↓Bir ZRP üreticisi tedarikçi SPC verisini kendi giriş kontrolü ile birleştirebilir. Pratik akış: Atso Tek CoA'sındaki üç parametreyi alıcı kendi excel control chart'ına ekler; her ay sonu kendi UCL/LCL ile karşılaştırır. Tedarikçi prosesi ile kendi proses arasındaki sapma 0,1 sigma üzerinde olduğunda eskalasyon yapılır. Bu disiplin, ortalama bir audit'te 'process not in control' bulgusunun çıkmasını engelleyen en güçlü pratiktir.
Lot tutarlılığı, çinko tozu satın alma kararının çoğu zaman ihmal edilen ama uzun vadede en önemli kalemidir. Yardımcı kaynaklar: ürün sayfamız (/tr/#products), galvanizleme çözüm sayfamız (/tr/#industries) ve ISO 787/10 özgül ağırlık testi yazımız izleme parametrelerinden birinin pratik tarafını anlatır.
Control chart'ların gerçek değeri, doğru subgrup tasarımıyla ortaya çıkar. Çinko tozu üretiminde lot başına tek ölçüm (n=1) yerine, her lot içinden 3 ila 5 alt numune alınıp ortalama ve range chart'ı (X-bar/R) tutulması, lot içi varyansı lot arası varyanstan ayırır. Tipik atomization üretim akışında lot içi varyans, soğutma kulesi pozisyonuna ve klasifikasyon eleğinin lot başı/lot sonu performansına göre değişir. Subgrup analizi, prosesin merkez kaymasını mı yoksa yayılma artışını mı yaşadığını gösterir; iki problemin çözümü farklıdır.
Klasik Shewhart control chart (X-bar/R), büyük kaymaları (1.5 sigma üstü) hızlı yakalar; ama küçük ama kalıcı kaymaları (0.5 sigma seviyesinde) yakalamada zayıftır. EWMA (Exponentially Weighted Moving Average) ve CUSUM (Cumulative Sum) chart'ları küçük kaymalara daha duyarlıdır. Çinko tozu için pratik öneri: ana parametreler (metalik Zn, D50, SG) için klasik X-bar/R; ek olarak D50 için EWMA chart, çünkü partikül boyutu kayması koruyucu boya performansında en hassas parametredir.
Otomotiv ve havacılık audit'lerinde (IATF 16949, AS9100) tedarikçi SPC kanıtı sorulur. Tipik audit soruları: control chart hangi parametreler için tutuluyor, son 12 ayın out-of-control sinyalleri ne, her sinyale karşılık alınan aksiyon ne, Cpk eğilimi son 6 aydır artıyor mu azalıyor mu. Bu soruların hızla cevaplanabilmesi için tedarikçi tarafında SPC dosyasının elektronik olarak versiyon kontrollü tutulması, her sinyal için CAPA (Corrective and Preventive Action) numarası açılması gerekir. Atso Tek müşteri özelinde audit pre-pack dosyası, talebe bağlı olarak hazırlanır.
