Çinko tozu kimyasal madde olarak Avrupa REACH kapsamında kayıtlı, CLP altında sınıflandırılmış ve etiket gereksinimleri tanımlı bir maddedir. Türkiye'de KKDIK paralel rejimi yürür. Bu yazı, alıcı ve tedarikçi olarak bilmeniz gereken sınırlı ama kritik veri setini özetler: CAS ve EC numaraları, CLP sınıfı, GHS piktogramları, etiket içerikleri, only-representative rolü ve KKDIK ile karşılaştırma. Hassas konular bunlar; net konuşmak gerekir.
REACH ve CLP temel tanımlar
REACH (Regulation EC 1907/2006) AB'de kimyasal madde kayıt, değerlendirme, izin ve kısıtlamayı düzenler. Yıllık 1 ton üzerindeki ithalat ve üretim için tonaj bazlı kayıt zorunlu. CLP (Regulation EC 1272/2008) sınıflandırma, etiketleme ve ambalajlamayı düzenler; GHS uyumlu hazard communication sağlar. İki düzenleme birbirini tamamlar.
Çinko tozu için iki düzenlemenin kesişiminde şu çıkar: tedarikçi REACH altında kayıtlı olmalı (kayıt numarası ile), CLP altında sınıflandırması net olmalı, sevkiyatlarda GBF (Güvenlik Bilgi Formu) ve uygun etiket eşlik etmeli. Bu üçlü olmadan ürün AB içinde yasal olarak satılamaz; Türkiye için KKDIK paraleli geçerli.
Çinko tozu sınıflandırması
Toplu çinko ingot ve toz formu CLP altında farklı sınıflandırılır. Toz formu reaktif yüzey alanı nedeniyle daha tehlikeli kabul edilir. Çinko tozunun temel verileri:
CLP sınıflandırması (toz formu, %1 üzeri partikül) şöyle özetlenebilir: Aquatic Acute 1 (H400, sucul yaşama çok zehirli), Aquatic Chronic 1 (H410, uzun süreli etki), Self-heating 1 (H251, kalın tabakada kendiliğinden ısınabilir), Substances which in contact with water emit flammable gas (H261, suyla temas yanıcı gaz yayar). Bu sınıflar piktogramlara dönüşür.
Etiket üzerinde ne görmeliyiz?
GHS09 (çevreye zararlı, balıklı üçgen) zorunlu (Aquatic Chronic 1).
GHS02 (alev) zorunlu (kendiliğinden ısınma ve nemle yanıcı gaz).
Signal word: Tehlike (Danger).
H ifadeleri: H251, H261, H400, H410.
P ifadeleri: P210 (ateşten uzak), P223 (suyla temas yasak), P232 (nemden koru), P273 (çevreye salınım yasak), P370 artı P378 (yangın için kuru kum).
CAS 7440-66-6 ve EC 231-175-3 etiket üzerinde okunaklı.
Tedarikçi adı, adresi ve REACH kayıt numarası.
Net miktar ve lot kodu.
Yabancı tedarikçiler: only representative
AB dışından AB'ye ihracat yapan üreticiler, REACH Article 8 kapsamında bir Only Representative (OR) atayabilir. OR, üretici adına AB'de REACH kaydını yapar; ithalatçının kayıt yükümlülüğü OR'a devredilir. Bu yapı küçük ithalatçılar için kayıt yükünü hafifletir, ama OR'un güvenilirliği önemli.
OR atanmamış bir yabancı tedarikçiyse: her ithalatçı kendi adına REACH kayıt dosyasını açmak zorundadır. Tonaj toplulaştırılamaz. Birden fazla AB ithalatçısı varsa, herkes ayrı kayıt; maliyet ve idari yük artar. Sonuç olarak ciddi tedarikçi seçerken OR yapısı sormak yerinde.
GHS uyumlu etiket: piktogramlar, signal word, H ve P ifadeleri ve REACH kayıt numarası birlikte yer almalı.
Türkiye'de KKDIK paraleli
KKDIK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması), REACH'in Türkiye versiyonudur. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı denetler. KKS (Kimyasal Kayıt Sistemi) üzerinden kayıt yapılır. Kayıt son tarihi 31 Aralık 2023'tü ve geçti; bugün için yıllık 1 ton üstü ithalat veya üretim için kayıt zorunlu, geç kayıt mümkün ama cezalı.
Pratik akış: yabancı üretici Türkiye'ye ihracat yaparken bir OR atayabilir; OR Türkiye'de KKS kaydını yapar. OR atanmadığında ithalatçı (Atso Tek veya nihai müşteri) kendi adına dosya açmalı. GBF Türkçe ve KKDIK uyumlu olmalı, 16 bölüm, son güncellemesi son 12 ay içinde.
AB'den ithal ettiğim çinko tozunda yine de TR REACH (KKDIK) kaydı gerekir mi?
Evet. AB REACH ile KKDIK ayrı rejimler. AB içinde geçerli bir kayıt, Türkiye için kayıt yerine geçmez. Yıllık ithalatınız 1 ton üzerindeyse KKS üzerinden kayıt zorunlu. Tedarikçinizden KKDIK kayıt veya OR ataması bilgisini isteyin.
Aynı CAS için birden fazla ithalatçı varsa kayıt nasıl yürür?
AB REACH altında SIEF (Substance Information Exchange Forum) yapılır; bilgi paylaşılır, lead registrant düşük maliyetle kayıt sağlar. Türkiye KKDIK'te benzer yapı KEKAP üzerinden işler. Birlikte hareket etmek maliyeti düşürür.
Etiketin Türkçe olması zorunlu mu?
Türkiye'ye yapılan iç piyasa sevkiyatları için evet. KKDIK ve SEA (CLP'nin Türkçe karşılığı) Türkçe GBF ve etiket gerektirir. AB içi sevkiyatlar için yerel dil zorunluluğu üye ülkeye bağlı.
Atso Tek hangi formatta belge sağlar?
Her sevkiyatla birlikte Türkçe ve İngilizce GBF (son güncellemesi son 6 ay içinde), KKDIK uyumlu Türkçe etiket ve OR kayıt referansı sağlanır. Hassas projelerde uyum mektubu opsiyonel olarak hazırlanır.
REACH ve CLP, bürokratik yük gibi görünse de tedarik zincirinde gerçek koruma katmanıdır. Doğru etiket ve GBF, kaza durumunda hangi adımı atacağınızı belirler. Atso Tek ürün sayfası (/tr/#products) ürün özelliklerini, çözüm sayfası (/tr/#industries) sektörel uygulamaları, MSDS ve ATEX yazımız operasyonel yönergeleri özetler.
Tedarik zinciri doğrulama adımları
REACH ve KKDIK uyumu, satın alma tarafında yalnızca evrak toplamaktan ibaret değildir. Pratikte alıcı, tedarikçinin sunduğu belgelerin tutarlılığını çapraz olarak doğrulamalıdır: GBF bölüm 1'deki tedarikçi adı ve adresi, bölüm 15'teki kayıt numarası ile etiket üzerindeki bilgiyle bire bir örtüşmeli. CAS 7440-66-6 ve EC 231-175-3 değerleri ECHA InfoCard üzerinden açık erişimle teyit edilebilir; tedarikçinin verdiği tek bir farklı numara, ürünün başka bir madde sınıfında deklare edildiğini gösterir ve risk işaretidir.
İkinci doğrulama katmanı sürüm tarihidir. CLP, 19. ATP ile son güncellemesini aldı; eski sınıflandırma tablosuyla hazırlanmış GBF'ler hâlâ piyasada dolaşıyor. Bölüm 16'da revizyon tarihi 12 aydan eskiyse tedarikçiden güncelleme istenmelidir. Ayrıca KKS kayıt numarası formatı (TR-yıl-numara) ile AB REACH kayıt numarası (01-XXXXXXXXXX-XX-XXXX) birbirinden farklıdır; iki rejim için iki ayrı referans aranmalı, biri diğerinin yerine kabul edilmemelidir.
Satın alma şartnamesinde uyum klozları
Her sevkiyatta Türkçe ve İngilizce GBF (son 12 ayda revize edilmiş), bölüm 16 revizyon tarihi okunaklı.
Etikette CAS 7440-66-6, EC 231-175-3, UN 1436, GHS02 ve GHS09 piktogramları, H251/H261/H400/H410 ve P210/P223/P232/P273 ifadeleri zorunlu.
REACH kayıt numarası ve gerekiyorsa Only Representative iletişim bilgisi GBF bölüm 1'de açıkça yer almalı.
KKDIK kapsamında Türkiye'ye giriş yapan ürün için KKS kayıt referansı veya OR atama yazısı.
Lot bazlı CoA'nın GBF ile çelişmediği teyit kontrolü (tehlike sınıfı tabloda da aynı görünmeli).
