SHG ve HG çinko külçe arasındaki fark yalnızca %0.045 çinko değildir. Kurşun, demir ve kadmiyum limitlerini yan yana koyuyor, galvaniz, zamak ve pirinç için hangi kalitenin seçileceğini anlatıyoruz.
SHG çinko külçe ile HG çinko külçe arasındaki fark, etiket üzerinde %99.995'e karşı %99.95'tir. Yüzde olarak yarım binden az görünen bu fark, safsızlık tarafından okunduğunda on kata çıkar: HG kalite, SHG'ye göre on kat daha fazla kurşuna ve demire izin verir. Hangi kalitenin doğru olduğunu fiyat değil, sonraki prosesin bu safsızlıkları ne kadar tolere ettiği belirler. Bu yazı iki kaliteyi element element karşılaştırır ve galvaniz, basınçlı döküm ve pirinç üretimi için seçim ölçütlerini verir.
SHG, Special High Grade; HG ise High Grade demektir. İkisi de birincil çinko için kullanılan saflık kademeleridir. HG tarafında adlandırma nettir: ASTM B6 High Grade ve EN 1179 Z3, minimum %99.95 çinko anlamına gelir. SHG tarafında bir tuzak vardır. Londra Metal Borsası'nın (LME) çinko kontratı minimum %99.995 saflıkta metali kabul eder ve piyasa bu metale SHG der. ASTM B6 ise %99.995 kimyayı LME Grade olarak adlandırır, Special High Grade adını %99.99 için ayırır. EN 1179'da karşılıkları sırasıyla Z1 ve Z2'dir.
Bu yazıda SHG ile piyasadaki yaygın kullanımı, yani %99.995 kaliteyi kastediyoruz. Satın alma siparişinde ise bu varsayıma güvenmeyin; rakamı yazın.
Aşağıdaki değerler ASTM B6 limitleridir ve kütlece yüzde olarak verilmiştir. Çinko değeri minimum, diğer tüm değerler maksimumdur.
| Element | SHG %99.995 | HG %99.95 | Fark |
|---|---|---|---|
| Çinko (Zn), min | 99.995 | 99.95 | 0.045 puan |
| Kurşun (Pb), maks | 0.003 | 0.03 | 10 kat |
| Demir (Fe), maks | 0.002 | 0.02 | 10 kat |
| Kadmiyum (Cd), maks | 0.003 | 0.01 | Yaklaşık 3 kat |
| Alüminyum (Al), maks | 0.001 | 0.01 | 10 kat |
| Bakır (Cu), maks | 0.001 | 0.002 | 2 kat |
| Kalay (Sn), maks | 0.001 | 0.001 | Aynı |
EN 1179 aynı kademeleri küçük farklarla tanımlar: Z3 kalitede kadmiyum %0.005 ile sınırlanır ve toplam safsızlık en fazla %0.05'tir; Z1 kalitede bu toplam %0.005'tir. Bir ton HG külçede 300 grama kadar kurşun bulunabilir, bir ton SHG külçede en fazla 30 gram. Üç kalitenin tamamını çinko külçe kaliteleri bölümünde yan yana görebilirsiniz.
Galvaniz kazanında demir istenmeyen bir misafirdir. Banyoya giren demir çinkoyla birleşerek dibe çöken curufu oluşturur ve bu curuf kazandan çinko götürür. Çelik parçanın kendisi zaten banyoya demir taşır; külçeyle ek demir beslemek curuf yükünü artırır. Sürekli sac ve tel hatları banyo kimyasını dar bir aralıkta tutmak zorunda olduğu için %99.995 kaliteyle çalışır. Genel galvaniz tesislerinde banyo şartnamesi belirleyicidir: kurşunsuz ya da düşük kurşunlu bir banyo işletiyorsanız SHG, banyonuz kurşunu tolere ediyorsa daha düşük saflıkta bir kalite de kullanılabilir. Kararı kaplama standardınızın ve müşterinizin madde kısıtlarının izin verdiği sınır verir.
Çinko-alüminyum basınçlı döküm alaşımlarında seçim yoktur: alaşım yüksek saflıkta çinkodan üretilir. Kurşun, kadmiyum ve kalay bu alaşımlarda tane sınırlarına yerleşir ve döküm parçada zamanla taneler arası korozyona, şişmeye ve çatlamaya yol açar. Alaşım külçe standartları bu üç elementi milyonda parça düzeyinde sınırlar. HG kalitenin izin verdiği %0.03 kurşun, bu sınırların çok üzerindedir.
Pirinç, bakır ve çinko alaşımıdır ve burada tablo tersine döner. Talaşlı işlenebilirlik için kurşun içeren pirinç kalitelerinde kurşun zaten alaşıma bilinçli olarak eklenir; külçeden gelen %0.03 kurşun sonucu değiştirmez ve HG kalite teknik olarak yeterlidir. Kurşunsuz ya da düşük kurşunlu pirinç üretiyorsanız, örneğin içme suyuyla temas eden armatürler için, hesap değişir: alaşımın kurşun sınırı dardır ve çinkodan gelen kurşun bu sınırın bir kısmını tüketir. Bu durumda SHG güvenli seçimdir. Demir limiti de pirinçte izlenir; alaşımınızın demir üst sınırını şarj hesabına katın.
İki kalite arasındaki en pahalı hata teknik değil, yazımsaldır: SHG diye sipariş edilip %99.99 olarak teslim edilen ya da tam tersi yaşanan partiler. Bunu önlemek için siparişe üç bilgiyi birlikte yazın: çinko minimumu rakamla, standart ve kalite adı. Örneğin 'Zn min %99.995, EN 1179 Z1' ya da 'Zn min %99.95, ASTM B6 High Grade'. Parti geldiğinde analiz sertifikasındaki kurşun, kadmiyum ve demir değerlerini sipariş ettiğiniz kalitenin limitleriyle karşılaştırın. EN 1179'a göre paketlenen metalde renk kodu da bir ön kontroldür: Z1 beyaz, Z3 yeşil işaretlenir.
